english version
Hasła biblijne na dzisiaj Ukryj hasła biblijne

160 lat kościoła w Oleśnie

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Lasowicach Wielkich w niedzielę 22 maja 2011 r. obchodziła jubileusz 160-lecia kościoła Krzyża Chrystusowego w Oleśnie.
 
 
 
 
 

Zgromadzonych na uroczystym nabożeństwie przywitał proboszcz lasowickiej parafii, ks. Ryszard Pieron, a wśród nich duchownych - bp. Tadeusza Szurmana, zwierzchnika Diecezji Katowickiej, bpa seniora Rudolfa Pastuchę (był proboszczem parafii Lasowice Wielkie

w latach 1963-1980), ks. Johanesa Jochemczyka z zaprzyjaźnionej parafii ewangelickiej w Hadamar i księży z okolicznych parafii. Powitał również przedstawicieli władz samorządowych i państwowych, w tym Iwonę Solisz - Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Andrzeja Butrę - wiceministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Jana Kusa - starostę Oleskiego, Sylwestra Lewickiego - burmistrza Olesna, mjr. Marka Łebeka - dyrektora Aresztu Śledczego w Tarnowskich Górach. Nabożeństwo uświetnił Chór Parafii Ewangelicko- Augsburskiej w Opolu. W liturgii nabożeństwa oprócz mijescowego proboszcza udział wziął ks. Józef Schlender, bp senior Rudolf Pastucha, a kazanie wygłosił bp Tadeusz Szurman. Pozdrowienia przekazali też zaproszeni oficjalni goście.
 
 
 
 
 
 
Podczas nabożeństwa wręczono diecezjalne wyróżnienie "Różę Lutra" Lidii i Karolowi Schoenfeld, od 30 lat pełniących obowiązki kościelnych oleskiego kościoła.
 
 

 

 
 
 
 
W nabożeństwie wzięli udział ekumeniczna społeczność mieszkańców Olesna i okolicznych wiosek, ewangelicy mieszkający na terenie parafii Lasowice Wielkie, jej filialnych ośrodków w Zawadzkiem, Fosowskiem, Lasowicach Małych i Lasowicach Wielkich.
 
 
 
 

 
 
Obchodom jubileuszu oleskiego kościoła towarzyszyło zorganizowane przez Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, Starostwo Powiatowe w Oleśnie i Parafię Ewangelicko – Augsburską w Lasowicach Wielkich, spotkanie w ramach cyklu „Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin”, które odbyło się 13 maja br. w kościele ewangelickim w Oleśnie. Podczas spotkania referat „Ewangelicki etos pedagogiczny elementem śląskiej kultury i tożsamości” wygłosił ks. dr hab. Marek Jerzy Uglorz, a o życiu Parafii Ewangelicko–Augsburskiej w Lasowicach Wielkich mówił ks. Ryszard Pieron.
 
 
 
***
 
 
Dawne dzieje ewangelików w Oleśnie
 
 
Reformacja objęła ziemię oleską w bardzo niewielkim stopniu, a wyznanie katolickie pozostało głównym wyznaniem miejscowej ludności. Na podstawie protokołu wizytacyjnego z 1720 r. można stwierdzić, że w Oleśnie żyło wówczas 28 ewangelików. W ciągu następnych kilkunastu lat ich liczba znacznie wzrosła. Przyrost ten spowodowany został napływem ludności niemieckiej, który nasilił się po przyłączeniu w 1742 r. Śląska do Prus. Od 1742 r. ewangelicy w Oleśnie do parafii kluczborskiej. Wraz ze wzrostem ich liczby zaistniała potrzeba budowy szkoły. Udało się jąa uruchomić w 1793 lub 1794 r. Wówczas zapisało się na naukę 30 uczniów. Z czasem doszły dzieci rodzin katolickich i żydowskich. Szkoła ta, znana z wysokiego poziomu kształcenia, przez długie lata stanowiła oparcie dla oleskiej wspólnoty ewangelickiej. Wykształciła wielu światłych Ślązaków, jak Felixa Rendschmidta.
 
 
 
3 listopada 1787 r. konsekrowano uroczyście pierwszy kościół ewangelicki na ziemi oleskiej. Powstał on w Biskupicach, dzięki właścicielowi tej wioski - Christianowi Gotliebowi hrabiemu von Jordan. Z chwilą otwarcia ewangelickiego kościoła w Biskupicach wierni tego wyznania, rozproszeni po całej ziemi oleskiej, przyporządkowani zostali tej parafii. Również członkowie oleskiej wspólnoty od 1787 r. podlegali pastorowi Biskupic. Pierwszym ewangelickim duchownym obsługującym ten kościół został Marcin Ludwik Juske.
 
 
17 lipca 1828 r. wspólnota ewangelicka miasta Olesno wystosowała list do króla Prus - Fryderyka Wilhelma III (1797-1840), prosząc w nim władcę o finansową pomoc przy budowie własnego kościoła. 13 października następnego roku król, w liście przesłanym do zboru oleskiego, zobowiązał się do przekazania 300 talarów w przypadku erygowania samodzielnej parafii ewangelickiej w tym mieście. Zamierzenie budowy kościoła odłożono więc na czas późniejszy.
 
 
 
W 1845 r. na zaproszenie burmistrza Knoblaucha (1839-1845) przybył z Wrocławia do Olesna kandydat nauk teologicznych - Leopold Polko. Urodzony 15 sierpnia 1815 r. w Opawicy koło Głubczyc znał potrzeby śląskich ewangelików. Zatrudniony jako nauczyciel domowy w rodzinie burmistrza, Polko stanął równocześnie na czele oleskiej wspólnoty ewangelickiej. W niedzielę 3 sierpnia 1845 r. odprawił on pierwsze nabożeństwo w tym mieście, które odbyło się w sali oleskiego hotelu "Król Prus". Jeszcze tego samego roku Leopold Polko powołał komitet budowy kościoła i zarządził zbiórkę pieniędzy na ten cel. Według wstępnych obliczeń należało zebrać 4000 talarów cesarskich (jako kapitał hipoteczny), lecz w krótkim czasie było to niemożliwe. Nowy burmistrz Reichert (1845-1851) zobowiązał się do udzielenia pomocy przy realizacji tego przedsięwzięcia.
 
 
 
Zgodnie z jego obietnicą miasto podarowało na ten cel plac wielkości 3 mórg (ok. 1,75 ha), którego część przeznaczona była na budowę plebani oraz na ogród przylegający do niej. O przyznanie tego terenu ewangelikom postarał się jeszcze poprzedni burmistrz - Knoblauch. Plac ten znajdował się wówczas na części starych wałów, przekształconych przed kilku laty w promenadę. Równocześnie z powołaniem oleskiego komitetu budowy kościoła, Leopold Polko rozpoczął starania o uzyskanie zgody na odprawianie nabożeństw w świątyni katolickiej. W tym celu oleska wspólnota ewangelicka zwróciła się do biskupa wrocławskiego - Melchiora barona von Diepenbrock (1845-1853) - prosząc go o wyrażenie zgody na wspólne użytkowanie z katolikami kościoła pw. Ciała Chrystusowego, położonego na Małym Przedmieściu. W 1847 r. biskup Melchior pozytywnie ustosunkował się do tej prośby, zastrzegając jednak, że nabożeństwa ewangelickie mogą odbywać się tylko raz w miesiącu. Ewangelicy olescy zobowiązali się do rocznej opłaty w wysokości 20 talarów, które miały być przeznaczone na utrzymanie tego kościoła. Magistrat oleski zaakceptował takie warunki, a ksiądz proboszcz Maciej Ludynia (1838-1856) udostępnił kościół miejscowym ewangelikom.
 
W drugą niedzielę adwentu, 5 grudnia 1847 r., Leopold Polko ustanowiony został administratorem parafii ewangelickiej w Oleśnie. Równocześnie z tą nominacją olescy ewangelicy przestali podlegać pastorowi Biskupic - Wagnerowi (1795-1848), a datę 5 grudnia 1847 r. uważa się za dzień powstania parafii ewangelickiej w tym mieście. Na początku 1849 r. komitet budowy ewangelickiej świątyni w Oleśnie i pastor Polko polecił wykonać w oleskiej drukarni specjalną broszurę, w której zamieścił bardzo wymowne zdanie: Ich bitte um einen Pfennig! (Proszę o jednego feniga!). Odezwa ta za pośrednictwem Generalnego Superintendenta we Wrocławiu dotarła do księży ewangelickich w całych Prusach. Zgodnie z oczekiwaniami autora tej prośby, po jakimś czasie do komitetu budowy kościoła w Oleśnie zaczęły napływać pierwsze fenigi. W kasie tego komitetu znajdowało się już 1000 talarów cesarskich, z czego 400 uzbierali ewangeliccy mieszkańcy Olesna, 300 talarów zgodnie z obietnicą ofiarował król Prus, następca Fryderyka Wilhelma III - Fryderyk Wilhelm IV (1840-1861), a pozostała suma pochodziła z darów zamożnych rodzin całego Śląska. Po apelu przełożonego oleskiej wspólnoty ewangelickiej kasa komitetu wzbogaciła się o 176.900 fenigów.
 
 
 
Do głównych ofiarodawców należeli m.in. ewangelicy miasta Lipska (183 talary), ewangelicka szkoła dziewcząt w Jenie (1260 fenigów) oraz gmina żydowska miasta Olesna (22 talary). Niestety, brakowało jeszcze 2.823.100 fenigów.
 
Wyjątkowo przedsiębiorczy i utalentowany poetycko Leopold Polko 30 września 1850 r. zamieścił w "Hamburger Nachrichten" kolejną rymowaną prośbę o pomoc.
Ogłoszenie to pozwoliło uzyskać dalsze fenigi, przeznaczone na budowę kościoła, a brakującą sumę pastor Polko nazbierał osobiście, podróżując po całym kraju. Układał on ciekawe wiersze i prosił w nich o wsparcie budowy oleskiej świątyni. Dzięki talentowi przełożonego oleskiej wspólnoty ewangelickiej oraz ofiarności ewangelików zamieszkałych różne miasta Prus, w poniedziałek 5 maja 1851 r. uroczyście wmurowano kamień węgielny ewangelickiego kościoła w Oleśnie.
 
1 maja następnego roku Leopold Polko zwrócił się do Fryderyka Wilhelma IV prosząc go o dalsze wsparcie budowy oleskiej świątyni. W odpowiedzi na tą prośbę król Prus 31 lipca 1852 r. podarował 900 talarów cesarskich na dzwony do tego kościoła. Trzy dzwony odlane zostały przez ludwisarza P. A. Kriegera we Wrocławiu na przełomie lat 1852/1853, a ich łączna wartość wynosiła wówczas 938 talarów, 24 srebrne grosze i 10 fenigów (wliczając oczywiście koszty transportu do Olesna). W styczniu 1853 r. ksiądz Polko udał się do Berlina, gdzie podczas audiencji osobiście podziękował za ten dar. Po kilku miesiącach budowę kościoła ukończono. Głównymi budowniczymi tej świątyni byli mistrz murarski Franciszek Hauke oraz mistrz ciesielski Beritch. Uroczyste poświęcenie i otwarcie ewangelickiego kościoła miało miejsce w środę 11 maja 1853 r. Pierwsze kazanie w oparciu o fragment Psalmu 50 - Złóż Bogu ofiarę dziękczynną i wypełnij swe śluby złożone Najwyższemu (Ps 50, wers 14) wygłosił pastor Polko, który chcąc uczcić tą niecodzienną chwilę napisał również stosowny wiersz:
 
Soli Deo Gloria!
Der Glaube, der dem Herrn vertraut,
Hat mich aus Pfennigen erbaut.
Ich stehe hier zu Christi Ehr,
Wer Jesum sucht, der komme her!
Soli Deo Gloria!
 
 
Wiara, co Panu zaufała,
Z fenigów mnie zbudowała.
Stoję tu na chwałę Chrystusa;
Niechaj przychodzi, kto szuka Jezusa!
 
 
 
Wiersz ten zapisany został na ozdobnej tablicy, którą umieszczono obok drzwi wejściowych tej świątyni (po 1945 roku płytę tą usunięto). Nowy kościół nazwano kościołem Krzyża Chrystusowego, a mieszkańcy Olesna i okolicznych wiosek nazwali go "fenigowym". Ołtarz znajdujący się w tej świątyni ufundowany został przez Augustyna hrabiego von Schlippenbacha (ur. 1821 r.). Centrum tego ołtarza stanowi wykonana w 1852 r. kopia obrazu Adolfa Gottloba Zimmermanna (1799-1859) "Chrystus w drodze do Emaus", namalowanego w Düsseldorfie w 1836 r. Dostawca dworu królewskiego w Poczdamie Niequette podarował temuż kościołowi organy, które specjalnie na zamówienie za cenę 1000 talarów wykonane zostały przez magdeburskiego organmistrza Böttchera w 1856 r.
 
Duszpasterze ewangelików z Olesna
 
Parafia Kluczbork (1742-1787)
 
Parafia Biskupice (3 listopada 1787-4 grudnia 1847)
• Marcin Ludwik Juske (do 1795, pierwszy proboszcz)
• Wagner (od 1795, proboszcz)
• Leopold Polko (od 3 sierpnia 1845, posługa duszpasterska w Oleśnie)
 
Samodzielna parafia Olesno (5 grudnia 1847-1945)
• Leopold Polko (do 11 maja 1853 administrator, następnie do 1 października 1883 pierwszy proboszcz)
• Than (do 1866, wikariusz z Kluczborka, odprawiał nabożeństwa w języku polskim)
• Emil Wilhelm Mücke (1866-1877, wikariusz, a następnie proboszcz z Lasowic Wielkich, odprawiał nabożeństwa w języku polskim)
• Jan Salzwedel (1883-1891, proboszcz)
• Maximilian Sękowski (od 1 października 1891 administrator, marzec 1892-31 marca 1932 proboszcz)
• Gotthard Halm (13 lutego 1933-17 stycznia 1945, ostatni proboszcz, w czasie II wojny światowej wcielony do Wehrmachtu)
 
Parafia Lasowice Wielkie (od 1945)
• Karol Klus (koniec 1945-1947, współorganizator życia kościelnego po II wojnie światowej na Górnym Śląsku)
• Karol Sztwiertnia (wiosna 1947-1951, posługa duszpasterska, katecheta w Goleszowie)
• Ernest Oborny (1951-1961, wikariusz senioralny parafii Opole, po 5 latach jej administrator, wspomagał Karola Sztwiertnię)
• bp Rudolf Pastucha (1963-1980, proboszcz; obecnie w stanie spoczynku)
• Henryk Mach (1981-1983, posługa duszpasterska, 1983 ordynowany w Oleśnie, wikariusz; obecnie proboszcz parafii Biała w Diecezji Cieszyńskiej)
• Zbigniew Kowalczyk (1983-30 czerwca 1989, administrator; obecnie Dziekan Wojsk Lądowych Ewangelickiego Duszpasterstwa Wojskowego w stopniu pułkownika)
• Waldemar Szajthauer (sierpień 1989-1998, posługa duszpasterska, od 1992 administrator; obecnie proboszcz parafii Wisła-Centrum)
• Ryszard Pieron (od 1 marca 1998 wikariusz, od 3 grudnia 2000 proboszcz)